Seniorzy w przestrzeni publicznej – jak kształtować przyjazne otoczenie
Przestrzeń publiczna to wszelkie miejsca dostępne dla każdego mieszkańca. Są to chodniki, ulice, skwery, parki, place zabaw, rynki, a także wnętrza bibliotek, domów kultury, urzędów, przychodni czy dworców. Jakość tej przestrzeni bezpośrednio decyduje o tym, czy czujemy się w niej bezpiecznie, wygodnie i czy chcemy z niej korzystać.
Przyjazne otoczenie to takie, które uwzględnia różnorodność potrzeb użytkowników, w tym szczególne potrzeby osób starszych, związane z mobilnością, percepcją i komfortem.
Tworzenie przyjaznej przestrzeni zaczyna się od zauważenia i nazwania tych elementów, które są dla nas barierą, oraz tych, które są pomocne. Podstawową kwestią jest dostępność i bezpieczeństwo poruszania się. Kluczowe są tu równe, antypoślizgowe nawierzchnie chodników, odpowiednia ich szerokość oraz likwidacja wszelkich progów i nierówności stanowiących zagrożenie upadkiem. Niezwykle ważne jest zapewnienie wystarczającej liczby ławek z oparciami i podłokietnikami, rozmieszczonych w regularnych odstępach, zwłaszcza na dłuższych trasach, przy przystankach komunikacyjnych i w miejscach rekreacji. Pozwalają one na konieczny odpoczynek i regenerację sił podczas spaceru czy załatwiania spraw.
Kolejnym istotnym aspektem jest czytelność przestrzeni. Obejmuje ona dobrze widoczne, kontrastowe oznaczenia, duże i przejrzyste napisy informacyjne (np. na budynkach urzędów, w autobusach), a także logiczne i intuicyjne oznakowanie ciągów pieszych. Odpowiednie oświetlenie ulic, przejść dla pieszych, wejść do budynków i ciągów komunikacyjnych jest niezbędne nie tylko wieczorem, ale i w ciągu dnia, szczególnie w okresach jesienno-zimowych. Zwiększa ono poczucie bezpieczeństwa i pozwala lepiej orientować się w terenie.
Przyjazna przestrzeń to także miejsce spotkań i aktywności. Parki i skwery z zacienionymi alejkami, ogródkami sensorycznymi czy wydzielonymi strefami ciszy zachęcają do wypoczynku na świeżym powietrzu. Kluczowe jest zapewnienie łatwego i bezpiecznego dostępu do podstawowych usług, takich jak przystanki komunikacji publicznej z wiatami, sklepy spożywcze, apteki czy poczta, na tzw. krótkiej, pieszej dystansie od miejsca zamieszkania. Budynki użyteczności publicznej powinny być w pełni dostępne, wyposażone w podjazdy, windy, poręcze i toalety dostosowane do potrzeb osób z ograniczoną mobilnością.
Nasza rola jako mieszkańców i użytkowników tej przestrzeni jest aktywna. Nie jesteśmy jedynie biernymi odbiorcami projektów przygotowanych przez urzędników i architektów. Mamy prawo i obowiązek zgłaszać swoje uwagi, potrzeby i pomysły. Możemy to robić na wiele sposobów: uczestnicząc w konsultacjach społecznych dotyczących nowych inwestycji czy zmian w zagospodarowaniu terenu, składając wnioski i uwagi bezpośrednio do zarządcy dróg, wydziału zieleni czy do urzędu miasta, aktywnie działając w Radzie Seniorów, która może występować z oficjalnymi stanowiskami, czy też zgłaszając projekty w ramach budżetu obywatelskiego, które bezpośrednio odpowiadają na dostrzeżone problemy (np. „Montaż ławek przy ulicy Lipowej”, „Poprawa oświetlenia na ścieżce do parku”).
Nasze życiowe doświadczenie czyni nas wyjątkowymi obserwatorami. Widzimy, gdzie brakuje poręczy na schodach, które skrzyżowanie jest niebezpieczne, w którym miejscu przydałaby się ławka. Wspólne spacery diagnostyczne, podczas których grupa seniorów identyfikuje bariery i dobre praktyki w swojej dzielnicy, mogą stać się mocnym, merytorycznym głosem w dialogu z władzami. Przyjazna przestrzeń publiczna nie jest luksusem, lecz standardem nowoczesnego, otwartego i szanującego wszystkie pokolenia miasta lub wsi. Jej kształtowanie to proces ciągły, a nasz świadomy, zbiorowy głos jest w tym procesie nieodzowny. Zachęcamy do uważnego przyglądania się swojemu otoczeniu i odważnego mówienia o tym, co można w nim poprawić, by służyło ono lepiej nam i naszym bliskim.
