Mapowanie zasobów senioralnych – jak rozpoznać i wykorzystać lokalne możliwości
Każda społeczność lokalna dysponuje bogactwem zasobów – ludzi, miejsc, instytucji i inicjatyw – które mogą wspierać aktywność i dobrostan osób starszych. Często jednak możliwości te pozostają niewidoczne, rozproszone lub nie w pełni wykorzystane. Proces mapowania zasobów senioralnych to nic innego jak wspólne, uważne rozejrzenie się po naszej najbliższej okolicy w celu odnalezienia, opisania i połączenia tych wszystkich elementów, które mogą służyć osobom dojrzałym. Celem jest stworzenie przejrzystej „mapy” czy „przewodnika” po lokalnym wsparciu, który ułatwi wszystkim seniorom odnalezienie się w ofercie społecznej oraz umożliwi lepszą współpracę pomiędzy instytucjami.
Zasoby senioralne to bardzo szerokie pojęcie. Obejmuje ono przede wszystkim zasoby ludzkie – czyli samych seniorów z ich niepowtarzalnymi umiejętnościami, wiedzą, doświadczeniem i gotowością do działania (np. rzemieślników, byłych nauczycieli, artystów, organizatorów). Należą do nich także profesjonaliści i wolontariusze pracujący na rzecz seniorów. Kolejną grupą są zasoby instytucjonalne. Są to wszystkie miejsca i organizacje, których oferta może być skierowana do osób starszych lub które mogą udostępnić swoją przestrzeń. Należą do nich: domy kultury, biblioteki, muzea, ośrodki sportu i rekreacji (baseny, siłownie plenerowe), uczelnie wyższe (w tym Uniwersytety Trzeciego Wieku), parafie, kluby seniora, ośrodki pomocy społecznej, przychodnie zdrowia, lokalne stowarzyszenia i fundacje, a także urzędy gminy czy dzielnicy. Trzecią kategorię stanowią zasoby infrastrukturalne i przyrodnicze. Są to miejsca w przestrzeni publicznej przyjazne dla spotkań i aktywności: parki, skwery z ławkami, ogródki działkowe, ścieżki zdrowia, place, kawiarnie, a także obiekty o znaczeniu historycznym czy kulturowym, które mogą być celem spacerów i wycieczek.
Proces mapowania najlepiej przeprowadzić zespołowo, angażując grupę aktywnych seniorów, przedstawicieli Rady Seniorów, lokalnych organizacji oraz instytucji. Można zacząć od prostego „burzenia mózgów” i stworzenia wspólnej listy wszystkich znanych miejsc, organizacji i osób, które już teraz coś oferują seniorom lub mogłyby to zrobić. Kolejnym krokiem jest weryfikacja i uzupełnienie tej listy. Wymaga to nieco detektywistycznej pracy: przeglądania stron internetowych, lokalnych gazet, tablic ogłoszeń, a także bezpośrednich telefonów lub wizyt w instytucjach w celu potwierdzenia oferty, godzin otwarcia, ewentualnych barier w dostępie (np. barier architektonicznych) oraz kosztów. Niezwykle ważne jest także dotarcie do zasobów nieformalnych, takich jak niezgłoszone nikomu umiejętności innych seniorów (np. osoba, która w domowym zaciszu pisze wiersze lub szydełkuje misterne serwety). Tutaj pomocne mogą być ankiety lub rozmowy w klubach seniora.
Efektem tej pracy powinno być praktyczne narzędzie – „Mapa Zasobów Senioralnych” naszej gminy, osiedla czy dzielnicy. Może ona przybrać formę tradycyjnej broszury lub ulotki z listą i kontaktami, ale także formę cyfrową – interaktywnej mapy na stronie internetowej urzędu lub Rady Seniorów, gdzie klikając na punkty na mapie, można zobaczyć szczegóły oferty danej instytucji. Najważniejsze, aby mapa była łatwo dostępna, aktualizowana i rozpowszechniona wśród seniorów poprzez kluby, biblioteki, przychodnie i parafie.
Wykorzystanie zmapowanych zasobów to kolejny, twórczy etap. Przejrzysty ich przegląd pozwala dostrzec luki (czego brakuje?) oraz możliwości synergii (kto z kim mógłby współpracować?). Dzięki mapowaniu możemy: inicjować nowe projekty, łącząc osoby z pomysłami z instytucjami dysponującymi salą lub finansami; tworzyć sieć wzajemnego wsparcia, gdzie seniorzy wymieniają się usługami (np. pomoc w zakupach, wspólne spacery, korepetycje); skuteczniej informować środowisko seniorskie o istniejących już możliwościach; a także prowadzić rzeczniczy dialog z władzami, wskazując na konkretne, brakujące ogniwa w systemie wsparcia (np. „Mamy piękny park, ale brakuje w nim publicznej toalety i bezpłatnej wody do picia”).
Mapowanie zasobów to proces, który uczy nas dostrzegania potencjału naszej małej ojczyzny. To działanie, które z jednej strony wzmacnia poczucie wspólnoty i sprawczości, a z drugiej – prowadzi do bardzo praktycznego wzbogacenia oferty skierowanej do seniorów. Zachęcamy do podjęcia tego wyzwania – może się okazać, że w naszej okolicy jest znacznie więcej możliwości, niż nam się początkowo wydawało, a nasza wspólna mapa stanie się nieocenionym przewodnikiem po aktywnym i satysfakcjonującym życiu lokalnym.
