Cyfrowe narzędzia partycypacji – korzystanie z e-usług, platform konsultacyjnych
Rozwój internetu i usług elektronicznych znacząco zmienił sposób, w jaki możemy komunikować się z instytucjami publicznymi. Pod pojęciem e-usług kryje się szeroki zakres spraw, które można załatwić online, bez konieczności osobistej wizyty w urzędzie i często bez kolejek. Dla osób starszych jest to szczególnie cenne, zapewniając wygodę i oszczędność czasu. Do najpopularniejszych i najbardziej przydatnych e-usług należą między innymi sprawy związane z ubezpieczeniami zdrowotnymi (ZUS), podatkami (e-deklaracje, US), opłatami lokalnymi, komunikacją miejską (zakup biletów okresowych), rezerwacją wizyt lekarskich czy nawet korzystaniem z biblioteki cyfrowej. Wiele z tych czynności wymaga jedynie dostępu do komputera lub smartfona z internetem oraz posiadania tak zwanego profilu zaufanego, który jest darmowym, elektronicznym dowodem tożsamości, umożliwiającym bezpieczne logowanie do portali administracji publicznej. Jego założenie jest proste i można to zrobić online lub z pomocą w punkcie potwierdzającym tożsamość.
Oprócz usług ułatwiających sprawy życia codziennego, internet oferuje bezpośrednie narzędzia do aktywnego udziału w demokracji i konsultowaniu decyzji władz. Władze samorządowe coraz częściej prowadzą konsultacje społeczne nie tylko podczas spotkań na sali, ale także poprzez specjalne platformy internetowe. Są to strony internetowe lub dedykowane portale, na których urząd publikuje projekty dokumentów, planowane zmiany czy pomysły na inwestycje. Każdy mieszkaniec, po zalogowaniu się (często wystarczy prosty formularz), może przeczytać te materiały, zadać pytanie, a przede wszystkim – przesłać swoją opinię lub uwagi. Można to zrobić o dowolnej porze, z domu, mając czas na spokojne zapoznanie się z treścią. To forma partycypacji, która docenia nasz czas i komfort. Również budżet obywatelski bardzo często ma swój cyfrowy wymiar. Na specjalnych platformach mieszkańcy mogą zgłaszać własne projekty, a następnie głosować online na te, które ich zdaniem są najbardziej potrzebne. Dzięki temu nasz głos w sprawie nowego miejsca rekreacji czy remontu chodnika może być oddany szybko i wygodnie.
Aby móc w pełni korzystać z tych możliwości, niezbędne są podstawowe umiejętności cyfrowe. Nie chodzi tu o skomplikowaną wiedzę informatyczną, lecz o opanowanie kilku kluczowych czynności. Należą do nich: bezpieczne poruszanie się po internecie, korzystanie z przeglądarki stron WWW, zakładanie i obsługa konta e-mail, które jest niezbędne do rejestracji na platformach, oraz umiejętność wypełniania formularzy online. Bardzo ważna jest także świadomość zasad bezpieczeństwa, takich jak tworzenie mocnych haseł, rozpoznawanie prób wyłudzenia danych (phishing) oraz ochrona prywatności. Te umiejętności można zdobyć lub odświeżyć na specjalnych, często bezpłatnych kursach komputerowych dla seniorów, organizowanych przez uniwersytety trzeciego wieku, domy kultury, biblioteki czy lokalne organizacje pozarządowe.
Korzystanie z cyfrowych narzędzi partycypacji niesie ze sobą konkretne korzyści. Przede wszystkim zwiększa dostępność – pozwala na aktywność osobom, które z różnych powodów (mobilność, zdrowie, obowiązki) mają trudność z osobistym uczestnictwem w spotkaniach. Ułatwia też śledzenie na bieżąco ważnych dla społeczności spraw publikowanych na oficjalnych stronach urzędów. Daje poczucie nowoczesności i bycia częścią współczesnego społeczeństwa obywatelskiego, które komunikuje się także poprzez nowe kanały. Warto jednak pamiętać, że narzędzia cyfrowe nie zastępują całkowicie kontaktów bezpośrednich i tradycyjnych form zaangażowania, ale są ich cennym i niezwykle praktycznym uzupełnieniem. Zachęcamy do stopniowego odkrywania tego świata – zacząć można od najprostszych kroków, takich jak założenie skrzynki e-mail czy odwiedzenie strony internetowej swojego urzędu miasta, aby zobaczyć, jakie informacje i możliwości tam na nas czekają.
